Geopolitika hladnog rata - George Frost Kennan

Napisao/la: politikum

Ukupan broj reči: 2474 | Datum: 20 04 2012 | komentari: 0



Verzija za štampu

Preuzmi HTML



Geopolitika hladnog rata - George Frost Kennan


Tema ovog rada je: Geopolitika hladnog rata – George Frost Kenan, dakle radi se o jednoj kompleksnoj tematskoj cjelini koja obuhvaća period nakon završetka Drugog svjetskog rata pa sve do raspada SSSR-a (vremenski obuhvata 1947. godinu do 1991. godine) koju poznavaoci ove oblasti nazivaju kao tkz. „hladni rat“. Hladni rat je u biti naziv za period intenzivnih neprijateljstava između tadašnjih antagonističko – suprotstavljenih supersila SAD-a (koji je predstavljao „Zapad“, liberalno demokratski svijet) i SSSR-a (koji je predstavljao „Istok“, komunistički svijet). Period u historiji čovječanstva, koji je ostao zapamćen kao „najtopliji“ period, tj. period u kojem je mogao „iskrsnuti“ Treći svjetski rat u kojem bi došlo, pored upotrebe konvencionalnog arsenala, do upotrebe nekonvencionalnog oružja (nuklearno, biološko i hemijsko).
Kao što piše u naslovu rada, spominje se ime George Frosta Kennana (1904-2005), američkog diplomate koji je ostavio velikog traga u cijelom ovom događaju. Kako ga nazivaju, „Tvorcem američke politike postupnog ograničavanja sovjetskog ekspanzionizma“, dovoljno govori da je zauzeo značajno mjesto u američkoj diplomatiji a također i u geopolitici hladnog rata.
Koncepcija ovog rada bazirat će se na jednoj kratkoj prezentaciji cjelokupnog „termina“ hladnog rata, tj. kako je ono nastalo, koji su uzroci, kakav je bio slijed događaja te u cijelom toku obradit će se nesporna uloga Kennana. U biti, Kennana, smatraju tvorcem cjelokupne američke strategije kojom su se SAD (po)služile u toku hladnog rata. Istina, njegova (Kennanova) poimanja strategije nisu baš bila indentična sa idejama pojedinih visokih službenika Stejt Departmenta (što će biti detaljno obrađeno u nastavku), ali zasigurno Kennan je vjerovatno prvi koji je shvatio namjere i ciljeve sovjetskog saveza.
Može se svakako reći da u stvaranju Kennanove politike (odnosno strategije) velikog uticaja imalo je, upravo, „Mackinderovsko“ i „Spykmanovo“ poimanje o postojanju Heartlanda i Rimlanda.
Tačno se uklapa shvatanje da je Sovjetski savez (SSSR) upravo ta kopnena sila Heartlanda koja želi „izaći“ iz nje i preuzeti kontrolu nad svjetskim ostrvom, te jednostavno gledano to predstavlja veliku prijetnju za Sjedinjene Američke države. Upravo kontrolisanjem rubnog pojasa od strane SAD-a (tj. Rimlanda) bi dalo slijedeće rezultate: sprječavanje izlaska kopnene sile (SSSR-a) odnosno desilo bi se ograničavanje širenja sovjetskog ekspanzionizma te bi se SSSR, uslijed imanja svojih vlastitih unutarnjih problema, jednostavno raspao. To se u konačnici i desilo te se može reći da je strategija Georga Frosta Kennana bila, odnosno poslužila kao dobro sredstvo u američkoj vanjskoj politici.
Pored toga što je George Frost Kennan bio diplomata (iako je izašao iz službe 1953. godine) također je bio i historičar te nakon odlaska iz diplomatske službe radio je u Institutu za više studije u Princetonu, sve do svoje smrti (2005. godina u 101 godini života).
Objavio je 17 knjiga (American Diplomacy – 1951, Realities of American Foreign Policy – 1954, Russia leaves the War – 1956, The Decision to Intervene – 1958, Russia, the Atom, and the West – 1958...) 

Geopolitika hladnog rata - George Frost Kennan

 

Hladni rat obuhvata vremenski preiod od oko otprilike četiri decenija. Trajao je od 1947. godine do 1989. godine, iako se može reći da je proces „zahuktavanja“ počeo ranije, odnosno počeo je završetkom Drugog svjetskog rata. Ovaj period karakterizira stanje intenzivnih neprijateljstava izmđeu Sjedinjenih američkih država i tadašnjeg SSSR-a, odnosno može se definisati kao bipolarni odnos između dviju antagonističkih supersila. Završetkom Drugog svjetskog rata iz tadašnje situacije „rodile“ su se dvije nove supersile: SAD i SSSR. Jedna sila (SAD) je bila ogledalo jednog sistema – demokratije, dok je druga bila ogledalo komunizma – SSSR. Ovaj period se naziva upravo terminom „hladni rat“ jer je u biti predstavljao sukobe koji nisu uspjeli izrasti u Treći svjetski rat, iako je bilo sukoba na periferiji svijeta (uglavnom zemlje Trećeg svijeta) u kojima ove države nisu direktno učestvovale nego, jednostavno, davanjem svoje „prikrivene“ podrške one su dale svoju podršku u zaustavljanju širenja uticaja jedne države.
Postoji više tumačenja koja definišu uzroke nastajanja hladnog rata, a većina njih se grupiše u tri glavne škole mišljenja, a to su: tradicionalisti, revizionisti i postrevizionisti.
Škola tradicionalista je uzrokom hladnog rata vidjela u dva osnovna elementa: Staljin i Sovjetski savez. Upravo iz ovih dvaju elemenata može se zaključiti da postoji nešto što se naziva – agresivna sovjetska ekspanzionistička politika. Ovu politiku, tradicionalisti, su smatrali glavnom klicom koja je stvorila takvu klimu koja je uzrokovala hladnoratovsku maglu narednih 40 godina. Najbolji dokaz za takvu vrstu pretpostavke jeste mišljenje Georga Frosta Kennana.

George Frost Kennan rođen je 16. februara 1904. godine, na Srednjem zapadu u gradu Milwaukee (u državi Wisconsin). Nije poticao iz bogate porodice. Kennan ističe činjenicu da je on upravo zbog samostalnosti njegove porodice ostao, vjerovatno, trajno „imun“ od bilo kakvih uticaja marksizma u toku cijelog njegovog života. Završio je vojnu akademiju „St. John's“ u Delafieldu a nakon toga 1921. godine upisuje studij na univerzitetu u Princetonu.

Studij završava 1925. godine te je isticao da život za vrijeme studija nije bio nimalo lagan, vjerovatno uvjetovano njegovom skromnom finansijskom situacijom. Godinu dana kasnije, uspješno je primljen u ministarstvu vanjskih poslova (foreign affairs service) te je službovao u Švicarskoj, Njemačkoj, Estoniji, Latviji i Litvaniji. U to vrijeme najviše američko diplomatsko predstavništvo na Baltiku je bilo smješteno u Rigi, i odavde se pratio Sovjetski savez jer tek 1933. godine su uspostavljeni diplomatski odnosi između SAD-a i SSSR-a. U Berlinu, Kennan, je specijalizirao ruski jezik, kulturu i historiju te se na taj način uspio bolje upoznati sa Rusijom. Kao službenik američkog državnog tajništva bio je u pratnji prvog američkog ambasadora u SSSR-u Williama C. Bullita. Zajedno sa Charles E. Bohlenom i Loy W. Hendersonom, George Frost Kennan je u to vrijeme bio smatran jednim od boljih poznavalaca odnosno eksperata u ruskim odnosima – sovjetolog. 1938. godine, Kennan, je radio u američkoj ambasadi u Pragu, Češka. Pred početak Drugog svjetskog rata Kennan je premješten na službovanje u američkoj ambasadi u Berlin. Nakon ulaska SAD u rat, odnosno proglašenja rata sa Njemačkom (1941) bio je interniran šest mjeseci, te nakon internacije provedene u Njemačkoj odlazi da radi u Portugal i London. U periodu kasne 1943. i 1944. godine radio je kao savjetnik u američkoj delegaciji pri evropskoj savjetničkoj komisiji koja je radila na savezničkoj politici u Evropi. Mjeseca Jula 1944. godine postaje „čovjek broj dva“ američke ambasade u Moskvi (bio je ministar savjetnik) pa sve do Aprila 1946. godine. Nakon povratka u Vašington, Kenann, je postao šef novoosnovanog odjela državnog tajništva za planiranje politike gdje je dao podršku u pokretanju tkz. „Marshallovog plana“ koji se sastojao u pomoći ratom razrušene Evrope. Na ovu funkciju postavljen je Aprila 1947. godine i bio je sve do Decembra 1949. godine. Za to vrijeme uspio je dobiti podršku za osnivanje tajnog odjela za političku borbu unutar Centralne informativne agencije (CIA). 21. decembra 1951. godine predsjednik Hari Truman je predložio Georga Kennana za ambasadora SAD-a u SSSR-u. No, misija Kennana u Moskvi je bila veoma kratkog vijeka. Septembra 1952. godine, uslijed izolacije, Kennan je usporedio Staljinovu Moskvu sa Hitlerovim Berlinom (u vremenu kada je tamo bio interniran), za vrijeme davanja izjave na pres-konferenciji. Ova ga je izjava koštala ambasadorskog mjesta. Sovjeti su ga proglasili personom non grata.

Kasnije je Kennan isticao da je ta izjava bila nepotrebna za njega. Nakon toga, 1953. godine odlazi iz diplomatske službe i posvjećuje se akademskom radu. Jedna mala zanimljivost jeste ta da je Kennan u periodu između 1961. do 1963. godine bio američki ambasador u Jugoslaviji, za vrijeme Kenedijeve administracije.

Još kao mladi diplomatski službenik uspio je shvatiti o kakvom se režimu radi (kao dokaz Kennan spominje montirana suđenja, iz ranih 1930-tih godina, političkim neistomišljenicima u kojem se mogla vidjeti surovost i brutalnost staljinističkog režima), no njegova shvatanja o SSSR-u nisu uspjela doći do “ušiju“ birokrata u Vašingtonu. Najbolji dokazi, kojeg zastupnici tradicionalističkog gledanja hladnog rata, postavljaju u samu žižu promatranja jeste agresivno preuzimanje Istočne Evrope, od strane SSSR-a, nakon Drugog svjetskog rata poznato kao spuštanje „gvozdene zavjese“. Upravo cilj sovjetske politike jeste bio proširiti svoj društveno-ideološki sistem što dalje i time povećati svoju veličinu.
Druga škola mišljenja o hladnom ratu jesu revizionisti. Revizionisti nisu bili istog mišljenja kao i tradicionalisti. Nasuprot tome, oni nisu poznavali termin „sovjetski ekspanzionizam“, nego kao uzrok nastajanja hladnog rata oni su označili da je američki ekspanzionizam bio taj koji je sve pokrenuo. Ovu konstataciju su revizionisti izveli iz takvog razmišljanja u kojem je svijet nakon Drugog svjetskog rata imao samo jednu silu – a to je SAD a ne dvije sile. Na osnovu toga, izvedeno je mišljenje da svijet nije bio bipolaran. Ovo mišljenje, revizionisti, potkrepljuju činjenicama da je SSSR nakon završetka rata izašao ekonomski, materijalno (najviše u ljudstvu) oslabljen te da je osnovni zadatak Staljina bio vratiti Sovjetski savez na predratni nivo iz 1939. godine. Revizionisti svoje mišljenje djele u dvije skupine, a to su: „revizionisti prvog nivoa“ i „revizionisti drugog nivoa“.
„Revizionisti prvog nivoa“ uzroke američkog ekspanzionizma vide u dolasku Harija Trumana na mjesto predsjednika SAD-a. Njegovim dolaskom stvorila se „oštrija“ politika prema SSSR-u. Došlo je do prekida davanja novčane potpore SSSR-u, snažnog razvoja antisovjetske politike koja je bila uvjetovana predsjednikovim okruženjem (većina ljudi oko H. Trumana su bile žestoke antikomuniste).

„Revizionisti drugog reda“ ipak imaju drugačije razmišljanje. Oni su smatrali, sasvim jednostavno, da je američkoj ekonomiji bio neophodan svjetski ekspanzionizam zbog što nesmetanijeg razvoja, jer svakom kapitalističkom tržištu je neophodan novi prostor koji traži ponudu. Ovakva shvatanja su dokazana kroz postojanje Marshallovog plana za obnovu Evrope koji je bio jedno sredstvo pomoću kojeg se trebala proširiti američka ekonomija na evropsko tlo. Jednim od razloga zbog kojeg su smatrali da je pokrenut američki ekspanzionizam jeste bio strah da se ne ponovi velika ekonomska kriza iz tridesetih godina.
Na kraju dolazimo do zadnje škole mišljenja koju zastupaju postrevizionisti. Postrevizionisti su imali jedan sasvim jednostavan odgovor na pitanje šta je uzrokovalo nastajanje hladnog rata. Oni su smatrali da nastajanje hladnog rata predstavlja neizbježan slijed događaja na međunarodnoj sceni. Hladni rat je uvjetovan zbog bipolarnosti strukture koja je nastala završetkom rata. Nekadašnjih sedam svjetskih sila zamijenjeno je sa dvije SAD-om i SSSR-om. Upravo ove sile se šire, tj. u procesu su širenja svojih geopolitičkih interesa na cijeli svijet. Samim širenjem zone interesa dolazi do sudaranja pojedinačnih interesa SAD-a i SSSR-a. Tačka gdje su se sudarili interesi jeste Evropa. Jednostavno se može reći da je upravo ovim sudaranjem interesa došlo do stvaranja jednog neizbježnog slijeda događaja koji je izazvao nastanak „antagonističkog djelovanja“ između SAD-a i SSSR-a koji se naziva hladnim ratom. 


Samim ovim prikazom htjeli smo predstaviti mišljenja teoretičara zbog čega je nastao hladni rat, a u narednom postu predstavit ćemo slijedeću cjelinu promišljanja o ovoj tematici: Strategija ograničavanja (ili zaprečavanja – eng. Strategy of contaiment) koju je kreirao George Frost Kennan.

 

Druge teme dostupne na politikum-teme.



O Autoru

Politikum, blog o temama iz oblasti politike, društvenih nauka, svjetskih dešavanja.





Ocena: 1.0

Komentari

Nema komentara.

Još članaka iz ove Kategorije

Napoleon - Jedan od najvećih vojskovođa u istoriji

Predsednik Skupštine Republike Srbije- dr. Nebojša Stefanović

Armensko pitanje: genocid ili masovni zločin?

Geopolitika hladnog rata - George Frost Kennan